پس مقدم آن شرطيه نيز مانند تالى آن [ باطل ] خواهد بود . شبههء دوم اشاعره آن است كه گفته‌اند : اگر كسى بگويد : « فردا دروغ خواهم گفت . » در صورتى كه راست گفتن او با وفا كردن به وعده‌اش حسن باشد ، لازمه‌اش آن است كه دروغ گفتن خوب باشد ، [ چون در صورتى به وعده‌اش وفا كرده است كه فردا دروغ بگويد . ] و در صورتى كه راست گفتن او با وفا كردن به وعده‌اش قبيح باشد ، راست گفتن قبيح و در نتيجه ، دروغ گفتن ، حسن خواهد بود . [ توضيح اين‌كه در فرض ياد شده ، شخص مثلا روز شنبه گفته است ، روز يك‌شنبه قطعا دروغ خواهم گفت . حال مىپرسيم آيا او بايد به گونه‌اى عمل كند كه اين وعده و اخبارش صادق گردد ، يا نه ؟ اگر صادق بودن سخن روز شنبه حسن باشد ، معنايش آن است كه براى اين شخص دروغ گفتن در روز يك‌شنبه حسن است ، و اگر صادق بودن سخن شنبه براى او قبيح باشد ، قبيح بودن صدق ملازم با حسن بودن كذب خواهد بود . پس در هر حال ، در چنين فرضى بايد گفت : دروغ حسن است ، حال يا دروغ روز شنبه و يا دروغ روز يك‌شنبه . و اين با عقلى دانستن قبح كذب ، به عنوان يك قاعدهء كلى ، ناسازگار است . ] پاسخ در دو شبهه يكى است ، زيرا رجحان نجات دادن پيامبر بيشتر از رجحان صدق است ، [ و از مطلوبيّت بيشترى برخوردار مىباشد . ] در نتيجه ، ترك كردن نجات قبيح‌تر از [ ترك كردن صدق ، يعنى ] دروغ خواهد بود . و شخص [ در موارد تزاحم وظايف كه عمل به همهء تكاليف برايش مقدور نيست و ناچار است از ميان دو كار قبيح ، يكى را مرتكب شود ، ] بايد كارى را كه قبح آن كمتر است مرتكب شود ، كه در اين‌جا همان دروغ است ، زيرا اين دروغ مصلحت بزرگى را دربر دارد كه بر مصلحت راست‌گويى مىچربد . و نيز [ در فرض دوم ] بر شخص مورد نظر واجب است كه فردا [ - روز يك‌شنبه ] دروغ نگويد ، زيرا اگر در آن روز دروغ بگويد كارى كرده كه در آن دو جهت قبح -